Aktivite Önerileri

Puzzle ve Blok Oyunlarının Bebeklerde Zihinsel, Fiziksel ve Duygusal Gelişime Etkisi

İçindekiler

Bebek Gelişimi ve Reyin Fiziksel, Zekasal ve Duygusal Gelişim Üzerine EtkilerÇocuklarda Problem Çözme DavranışıÇocuklarda Dikkat GelişimiÇocuklarda Mekânsal Beceri KavramlarıÇocuklarda Motor Becerilerin GelişmesiBebeklerde Dil GelişimiBebeklerde Güvenli BağlanmaPeki Neden Puzzle ve Blok Oyunları?

Bebek Gelişimi ve Reyin

Havalar soğudu, konut içi oyunlar daha da seçim edilir oldu. Peki, bu oyunların bir hayli cinsinin çocuğunuzun fiziksel, zekasal ve duygusal gelişimine katkı sağladığını öğreniyor muydunuz? Nhakikat katkı sağladığına bakmadan evvel dilerseniz gelin beynin gelişimine göz atalım.

İnsan beyninin gelişimi gebeliğin üçüncü haftasından itibaren başlar. Stiles & Jernigan, 2010; Tau & Peterson, 2010; Tierney & Nelson, 2009 Erişkin beynine ulaşımı takribî olarak 20 yaşında bitirilse de reelinde beyin yaşam boyu büyümeye devam eder. Yaşamın ilk seneleri ise gelişime en çok sarih olduğu yarıyıldır. Tierney & Nelson, 2009 Tabir yerindeyse şekillenmeyi bekleyen bir reyin hamuru gibidir.

Beyin gelişiminde hayatın ilk senelerinin ehemmiyetli olmasının nedeni, bu yarıyılda beynin nöroplastisite özelliğinin en eforlu halinde olmasıdır. Mundkur, 2005 Nöroplastisite, beynin deneyimlerin, etrafın ve bilmenin tesiri ile değişebilme ve büyüyebilme kabiliyetine denir. Voss, Thomas, Cisneros-Franco & Villers-Sidani, 2017

Gebeliğin ilk yarısı beynin ve asap sisteminin büyümesinde kritik ehemmiyete sahiptir. Stiles & Jernigan, 2010 Bu erken yarıyılda genetik etraftan daha çok laf sahibidir. Ancak doğum sonrasında etrafın ve deneyimin beyin gelişimine olan tesiri çoğalır ve beyin gelişimi çoğunlukla yaşananların ve etrafın tesirinde ilerler. Tau & Peterson, 2010; Tierney & Nelson, 2009

Özetlemek gerekirse eğitim, çevre ve deneyimler çocuğun beyin gelişiminde yönlendirici tesire sahiptir. Bu surattan beyin gelişimine katkıda bulunan etkinlikler ve oyuncaklar çocuklar için oldukça önemlidir. Doğru oyuncak seçimi ile birlikte çocuğunuzun motor marifetlerinden dil yeteneklerine kadar bir hayli kabiliyetine katkıda bulunabilirsiniz. En ehemmiyetlisi ise onunla geçirdiğiniz zamanın niteliğini çoğaldırarak aranızdaki bağı daha da güçlendirebilirsiniz.

Blok ve puzzle oyunları genel olarak 18-24 ay arası oynanmaya başlanır. Ancak belirtmek gerekir ki “her çocuğun kendi zamanı vardır” ve kendi özelinde değerlendirilmesi gerekir. Şimdi dilerseniz blok ve puzzle oyunlarının fiziksel, zekasal ve duygusal gelişime tesirine daha yakından bakalım.

puzzle-gelisime-etkisi
Fiziksel, Zekasal ve Duygusal Gelişim Üzerine Tesirler

Çocuklarda Problem Çözme Tavrı

Puzzle, blok vb. oyunların esasında bebeğin problem çözme beceresi uyur. Problem çözme marifeti, başka bir deyişle bir maksada erişmek için tasarılama yapıyor olma tavrı hayatın ikinci yaşıyla birlikte iyice netleşir. Keen, 2011 Problem çözmek algının, motor ve zekasal kabiliyetlerin toplandığı zengin bir süreçtir.  Bu marifetin en çok kullanıldığı faalliklerden biri de blok ve puzzle oyunlarıdır. Bu gibi oyunlar, bebeğinize pratik fırsatı verecektir.

Çocuklarda Dikkat Gelişimi

Blok ve puzzle oyunlarının “odaklanmış dikkat” maharetinin büyümesi üzerinde ehemmiyetli bir tesiri vardır. Odaklanmış dikkat, bebeğin dikkatini bir nesne ya da insana odaklayarak devam ettirebilmesi ve onunla faal bütünleşmeye geçebilmesi anlamına kazanç. Gaertner, Spinrad & Eisenberg, 2008 Bilme eylemi de odaklanmış dikkat sırasına reelleşir.

Annenin rolü odaklanmış dikkat için oldukça ehemmiyetlidir. Anne fazla müdahalede bulunursa, kararları çocuğu yerine alırsa, aralıksız araya girerek oyunu onun için tamamlarsa olumsuz duygulara sebebiyet verir. Yeis, hayal kırıklığı, endişe ve fobi gibi duygular olumsuz duygulardır. Bebek dikkatini bu nedenlerden dolayı oyuna veremediğinde, reyin gelişim sürecine olan tesirini ve verimini kaybeder. Gaertner, Spinrad & Eisenberg, 2008 Üstelik böyle vaziyette bebeklerin genellikle bunaldığı ve aktifliği devam ettirmediği görülür. Calkins & Johnson, 1998 Fazla müdahaleciliğin ileri misallerinde, bebeğin ileride geçim mevzusunda, öz hakimiyetinde ve motivasyonunda meseleler yaşadığı görülmüştür. Gaertner, Spinrad & Eisenberg, 2008

Sıradaki Makale :   Akülü Araba Nasıl Seçilir?

Bu bilgilere bakarak müdahalenin balansını nasıl sağlayacağınızı düşünüyorsanız size şöyle bir ipucu verebilirim. Halihazırda alakalı olan bebeğinize sık müdahaleler onun dikkatini dağıtarak negatif tesire sebebiyet vermektedir. Lawson, Parrinello & Ruff, 1992 Ancak, alakası görece az olan bebeğe miktarlı manipülasyonlar yapmak destekçi kalitede olacaktır. Aralıksız ve yoğun olup odaklanmayı yasaklamadığı sürece, reyin sırasında annenin takdirinin de aferin kızıma/oğluma, işte oldu, işte yaptın vb. faallikle bütünleşmeye destekleyici olduğu görülmüştür. Bu gibi takviyeler aynı zamanda motive edicidir.

Çocuklarda Mekânsal Beceri Kavramları

Blok ve puzzle oyunları mekansal marifetin büyümesine katkı sağlar. Verdine, Golinkoff, Hirsh-Pasek, Newcombe, Filipowicz & Chang, 2014; Levine, Ratliff, Huttenlocher & Cannon, 2012 Peki nedir mekansal kabiliyet?

Mekânsal kabiliyet ferdin etrafındaki biçimleri idrak edebilmesi ve biçimlerin yokluğunda da varmışçasına onlar üzerine düşünebilmesidir. Bebeğin kare, üçgen, daire gibi biçimleri tanıması, bul-tak oyunlarında biçimi doğru yere takabilmesi, yaratıcı bloklar ile kule yapması gibi aktiflikleri mekânsal marifeti ile alakalıdır.

Blok oyunları mekansal kabiliyet pratiklerinin yapılmasına vasıtayı olduğu gibi aynı zamanda da erken matematik hünerlerinin büyümesinde de destekleyicidir. Verdine, Golinkoff, Hirsh-Pasek, Newcombe, Filipowicz & Chang, 2014

Mekansal marifetin büyümesinde annenin rolü yeniden ehemmiyet sahibidir. Yapılan çalışmalarda ebeveynlerin çocukları ile blok oyunları oynaması sırasında mekânsal kelimeler alt, yukarıya, altında, üzerinde vb. kullanmalarının çocuklarının mekânsal marifetleri üzerinde pozitif tesire sahip olduğu gösterilmiştir. Öyle ki daha az mekânsal kelime kullanan ailelerin çocuklarının blok oyunları hünerlerinin daha cılız olduğu görülmüştür. Verdine, Golinkoff, Hirsh-Pasek, Newcombe, Filipowicz & Chang, 2014; Levine, Ratliff, Huttenlocher & Cannon, 2012

Öte yandan puzzle yapmak da parçalı puzzle, ahşap puzzle, bul-tak mekânsal kabiliyet gelişimine katkı sağlamaktadır. Levine, Ratliff, Huttenlocher ve Cannon 2012 yaptıkları çalışmada 2 ile 4 yaş aralığında bebekleri reyin oynarken gözlemlemişlerdir ve bu müddetlerde puzzle oynayan bebeklerin mekânsal kabiliyet testlerinde daha galibiyetli olduklarını görmüşlerdir. Oynama süresi çoğaldıkça, zafer de çoğalmıştır.

Çocuklarda Motor Becerilerin Gelişmesi

Motor kabiliyet, ferdin bedenindeki adaleleri hareket ettirmesini ve bu adaleleri koordine etmesine içerir. Haibach-Beahc, Reid & Collier, 2011 Motor maharetler kaba motor maharetler ve ince motor maharetler olmak üzere ikiye parçalar. Kaba motor maharetler koşmak, zıplamak, fırlatmak, dans etmek gibi hareketleri kapsarken, ince motor maharetler bir cismi yakalamak, yazı yazmak, pabuç bağcıklarını bağlamak vb. gibi hareketleri kapsar. Piek, Dawson, Smith & Gasson, 2008 Puzzle ve blok oyunları motor kabiliyetlerin pratik edilmesi için uygun alanı sağlayan ehemmiyetli taşıtlardır.

Motor maharetler bebeklerde 24.aya doğru büyümeye başlar. Zgourides, 2000 Kaba motor maharetler ince motor marifetlerden daha evvel ve daha süratli büyür. Bu nedenden dolayı bebeğinize 18. ay etrafında daha az parçalı ve büyük bloklar alırken, iki yaş ve sonrasına doğru yutamayacağı ebatlar dahilinde ufak ve daha fazla parçalı blokları seçim edebilirsiniz.

Gitgide oyuncağın daha ayrıntılı hale gelmesi fiziksel gelişim yanında zekasal gelişim için de oldukça yararlı olacaktır. Zekasal gelişim açısından bu usule “yapı iskelesi scaffolding” Vygotsky, 1978 denir. Usulde anne bebeğini kesintisiz yakınsal gelişim alanına sürükler; başka bir deyişle halihazırda bildiklerinin bir adım dışarısına. Bunu uygulamak için oyunu bebeğiniz bildikten sonra dayanağınızı sürüklemeniz ve dayanağınız olmadan bilemeyeceği yeni bir şey sunmanız gerekir. Onu da sizinle birlikte yaptığında tekerrür desteğinize sürüklemelisiniz ve onu bir adım ileriye götürecek yeni bir şey sunmalısınız. Bu biçimde ilerlediğinizde farkında olmadan yapı iskelesi tekniğini uygulamış oluyorsunuz. Bu da eğitimin her yaşında yararlı olduğu belirtilen tekniklerden biridir.

Sıradaki Makale :   Oyunlar çocuklara özgüven kazandırıyor

Bebeklerde Dil Gelişimi

Reyin oynarken bebek ile annenin yaşadığı paylaşım sayesinde puzzle ve blok oyunları dil gelişimine de katkı sağlamaktadır. Weisberg, Zosh, Hirsh-Pasek & Golinkoff, 2013 Blok oyunu özelinde yapılan bir çalışmada ebeveyni ile birlikte bloklarla oynayan çocukların dil gelişiminin oynamayanlara göre daha önde olduğunu gözlemlenmiştir. Christakis, Zimmerman ve Garrison, 2007

Reyin sırasında kurduğunuz irtibat bebeğinizin dil gelişimine katkı sağlamanız için oldukça hoş bir taşıt. Bunu yapmak için “çocuk kılavuzluğunda reyin guided play” stiline özümseyebilirsiniz. Bu tarzda, isminden de anlaşılacağı gibi, reyin çocuk kılavuzluğunda ilerler. Bir bakıma onun istedikleri olur. Ancak uygun zaman geldiğinde anne öğretici değişlerde bulunur. Misalin, çocuğunuza renkleri öğretmek istiyorsunuz ve o da bloklarla oynamakta. Görüyorsunuz ki kule yapmak istiyor. Siz de onunla beraber kule yapıp, yeri geldiğinde “Şimdi kırmızı olanı koyalım” / “Bu hangisiydi? Kırmızı!” gibi minik değişlerde bulunup kırmızı rengini öğretmeye çalıştığınızda çocuk kılavuzluğunda reyin oynamış oluyorsunuz ve oyunu bilme vasıtayı olarak kullanıyorsunuz. Bu iki taraf için de yararlı ve neşeli bir usul.

Çocuk kılavuzluğunda reyin usulünün dil gelişimi için eşsiz bir taban olduğu, kelime anlamlarının daha iyi bilindiği de yapılan çalışmalarla ortaya konulmuştur. Weisberg, Zosh, Hirsh-Pasek & Golinkoff, 2013 Zira reyin, sözcüğün anlanması için gereken bağlam misyonunu görmektedir.

Puzzle ve blok oyunlarının dil gelişimine bir verimi de ortak dikkati pekiştirmesi ile olur. Morales, Mundy, Delgado, Yale, Messinger, Neal & Schwartz, 2000 Genel olarak ortak dikkat bebeğin dikkatini bir partner ile çoğunlukla ebeveyn ortak bir cisme, bireye ya da sese yönlendirebilmesi anlamına kazanç. Dil için bu marifete gereksinimimiz vardır zira farkındaysanız birbirimizle irtibat kurarken dikkatimizi ortak olarak sözcüklere ve seslere yönlendiriyoruz. Oyuncaklar da ortak dikkatin pekişmesi için yararlı vasıtalar olmaktadır.

Bebeklerde Güvenli Bağlanma

Güvenli bağlanma üzerine yazdığım “Anne, Bebek ve Güvenli Bağlanma” yazımda da belirttiğim üzere bu iletişimden erişebilirsiniz; https://www.bebek.com/anne-bebek-ve-guvenli-baglanma/ bağlanma natürel bir gereksinimdir ve özellikle de doğumdan itibaren iki yaşa kadar olan süreçte ilk bakım verenimizle bu duygusal bağı farkında olmadan geliştiririz. Bowlby, 1958; Ainsworth, Blehar, Waters & Wall, 1978

Bağlanmanın dört tarzı mevcuttur ancak sıhhatli olan ve hakikatleşmesi umulan bağlanma tarzı “tehlikesiz bağlanmadır”. Annenin, bebeğin gereksinimlerine karşı dikkatli olduğu ve o gereksinimlere doyurucu biçimde yanıt verdiği bağlanma tarzına bu ad verilir. Güvenli bağlanan bebekler geliştiğinde öz kıymeti kendine verdiği kıymeti yüksek ve dünyaya karşı pozitif tavır geliştirmiş fertler olurlar. Scharfe & Bartholomew, 1994. Annenin bebeğin gereksinimlerine yanıt vermediği gidişatlarda da güvensiz bağlanma büyür. Burada lüzum, fiziki lüzumların yanında duygusal lüzumları da kapsar.

Bebek ile annenin reyin oynarken geçirdiği nitelikli zaman bu tarzın kuvvetlenmesi için hoş fırsatlardan biridir. Özellikle anne ve bebeğin “ortak dikkat” paylaşımı, annenin yanıt verici yaklaşımı, reyin oynanırken annenin yönlendirici dayanağı ve oluşan duygusal etkileşim tehlikesiz bağlanma için paha biçilemez bir etraf sağlar. Ayrıca yapılan çalışmalarda da görülmüştür ki anne ile oynanan oyunlarda annenin varlığı ortak dikkat gelişimine katkı sağlamanın yanında reyin niteliğinin yükselmesine ve reyin içeriğinin kuvvetlenmesine de dayanak olmaktadır. Bigelow, MacLean & Proctor, 2004

Peki Neden Puzzle ve Blok Oyunları?

Yukarıyada da belirttiğim gibi bu oyunlar aynı anda bir hayli mevzuda bebek gelişimini destekleyici özelliğe sahiptir. Bu surattan çocuğunuzun gelişimine dayanak sağlayan yararlı bir taşıt olarak seçim edebileceğiniz şeylerden biri de puzzle ve blok oyunları olacaktır.

Sıradaki Makale :   Evde Bebek Oyunları

Beynin büyüyebilme özelliği anlamına gelen nöroplastisite sayesinde puzzle ve blok oyunları bebeğin problem çözme tutumunun, dikkat maharetinin, mekânsal hünerlerinin ve motor hünerlerinin büyümesinde ehemmiyetli katkılara sahiptir; bilmenin ve dil gelişiminin hakikatleşmesi, tehlikesiz bağlanmanın pekişmesi için basitleştirici bir etraf sağlar.

Psikolog Maide Çelikarslan

Referans Listesi/ Kaynakça

Bigelow, A.E., MacLean, K. & Proctor, J. 2004. The role of joint attention in the development of infants’ play with objects. Developmental Science 7:5, 518-526

Calkins, S. & Johnson, M. 1998. Toddler regulation of distress to frustrating events: Temperamental and maternal correlates. Infant Behavior and Development, 21, 379–395

Christakis, D.A, Zimmerman, F.J., Garrison, M.M. 2007 Effect of block play on language acquisition and attention in toddlers: A kaptan randomized controlled trial. Archives of Pediatrics Adolescent Medicine, 16110, 967-971

Gaertner, B.M., Spinrad, T.L., Eisenberg, N. 2008 Focused attention in toddlers: Measurement, stability, and relations to negative emotion and parenting. Infant Child Development, 174, 339-363

Haibach-Beach, P., Reid, G., & Collier, D. 2011. Motor learning and development 1st ed.. Champaign, IL: Human Kinetics.

Keen, R. 2011 The development of problem solving in young children: A critical cognitive skill. The Annual Review of Psychology, 62, 1-21

Lawson, K.R., Parrinello, R & Ruff, H.A. 1992. Maternal behavior and infant attention. Infant Behavior and Development. 15,209–229

Levine, S.C., Ratliff, K.R., Huttenlocher, J. & Cannon, J. 2012 Early puzzle play: A predictor of preschoolers’ spatial transformation skill. Developmental Psychology, 482, 530-542

Morales, M., Mundy, P., Delgado, C.E.F., Yale, M., Messinger, D., Neal, R. & Schwartz, H.K. 2000 Responding to joint attention across the 6- through 24-month age period and early language acquisition. Journal of Applied Developmental Psychology, 213, 283-298

Mundkur, N. 2005 Neuroplasticity in children. Indian J Pediatrics, 72 10, 855-857

Piek, J. P., Dawson, L., Smith, L. M., & Gasson, N. 2008. The role of early fine and gross motor development on later motor and cognitive ability. Human Movement Science, 275, 668–681.

Stiles, J. & Jernigan, T.L. 2010 The basics of brain development. Neuropsychological Rev, 20, 327-348

Tau, G.Z. & Peterson, B.S. 2010 Normal development of brain circuits. Neuropsychopharmacology, 35, 147-168

Tierney, A.L. & Nelson III, C.A. 2009 Brain development and the role of experience in the early years. Zero Three, 302, 9-13

Verdine, B.N., Golinkoff, R.M., Hirsh-Pasek, K., Newcombe, N.S., Filipowicz, A.T. & Chang, A. 2014. Deconstructing building blocks: Preschoolers’ spatial assembly performance relates to early mathematical skills. Child Development, 85 3, 1062-1076

Voss, P., Thomas, M. E., Cisneros-Franco, J. M., & de Villers-Sidani, É. 2017. Dynamic brains and the changing rules of neuroplasticity: Implications for learning and recovery. Frontiers in Psychology, 8, Article ID 1657.

Vygotsky, L. S. 1978. Mind in society: The development of higher psychological processes. Cambridge, MA: Harvard University Press.

Weisberg, D.S., Zosh, J.M., Hirsh-Pasek, K. & Golinkoff, R.M. 2013 Talking it up: Play, language development, and the role of adult support. American Journal of Play, 6 1, 39-53

Zgourides, G. 2000. Developmental psychology. Forter City, CA : IDG Books Worldwide

Etiketler
Daha Fazla Göster

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı